Tóm Tắt

Cùng với sự tác động của nền kinh tế thị trường, yêu cầu thực hiện dự án cũng thay đổi từ việc chỉ định thầu sang đấu thầu, từ phương pháp quản lý truyền thống đồng nhất sang phương pháp quản lý tiên tiến và linh hoạt. Tuy nhiên hiện nay kinh nghiệm và hiểu biết về quản lý dự án tiên tiến của các kỹ sư Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế thị trường. Trong bài nghiên cứu này tác giả sẽ trình bày sơ lược thực trạng quản lý dự án và giảng dạy môn học quản lý dự án tại Việt Nam và những vấn đề còn tồn tại hạn chế, chưa phát triển. Do đó việc giảng dạy môn quản lý dự án cần được nghiên cứu chi tiết để đưa ra được các đề xuất cụ thể, hợp lý.

1. Giới thiệu chung

Quản lý dự án là một khái niệm không còn xa lạ trên thế giới, nhưng lại là một khái niệm mới ở Việt Nam. Trong xu thế hội nhập khu vực và toàn cầu, Việt Nam buộc phải chấp nhận những quy luật của nền kinh tế thị trường. Quản lý dự án nói chung và quản lý dự án đầu tư xây dựng nói riêng là cơ sở để tạo năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường đầy biến động. Những khái niệm mới về quản lý dự án giúp ích rất nhiều cho các kỹ sư, kiến trúc sư và các nhà quản lý trong việc hoàn thành các dự án xây dựng đúng thời hạn, trong khoảng ngân sách và chất lượng yêu cầu.

Tại Việt Nam ngành xây dựng phát triển rất mạnh mẽ. Phát triển đáng nói nhất là sự tăng lên nhanh chóng về quy mô của rất nhiều công trình cũng như các công ty xây dựng, những đòi hỏi khắt khe về công nghệ của các dự án, mối quan hệ tương tác phức tạp và những thay đổi liên tục giữa các chủ thể liên quan tới công trình xây dựng, và các yêu cầu cao hơn của các cơ quan chính quyền. Ở mức độ dự án xây dựng thì công việc quản lý dự án nói chung mới chỉ bắt đầu kết hợp giữa thiết kế, đấu thầu và thi công thành một quá trình chung. Điều đó đã gây ra khó khăn lớn cho các nhà thầu Việt Nam khi tham gia các dự án lớn, phức tạp.

Việt Nam đang có một sự thiếu hụt lớn về nguồn nhân lực am hiểu trong lĩnh vực quản lý dự án. Chính vì vậy quản lý dự án đã được đưa vào giảng dạy trong các trường đại học công trình và một số trung tâm đào tạo bồi dưỡng cho các cán bộ viên chức. Nhưng kết quả đạt được vẫn còn nhiều hạn chế. Trong tương lai công việc quản lý xây dựng luôn phải sẵn sàng đối mặt và xử lý các vấn đề khó khăn không lường trước được, như lạm phát, thiếu hụt năng lượng, các thay đổi trên thế giới, công nghệ mới và thảm hoạ thiên tai thì việc nắm bắt và vận dụng hiệu quả công nghệ quản lý dự án mới càng trở nên quan trọng. Giảng dạy quản lý dự án đòi hỏi một trình độ cao hơn về cả phương pháp và những mục tiêu mới.

4. Thực trạng quản lý dự án và giảng dạy môn học quản lý dự án ở Việt Nam

4.1. Thực trạng quản lý dự án

Từ năm 1986 thực hiện công cuộc đổi mới, quản lý dự án bắt đầu phát triển ở Việt Nam trong mọi ngành nghề, đặc biệt trong ngành xây dựng. Song hiện nay kinh nghiệm và hiểu biết về quản lý dự án tiên tiến của các kỹ sư Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu thời đại. Điển hình rõ nét nhất là các dự án lớn, phức tạp đều được quản lý bởi các công ty quản lý dự án nước ngoài. Một vài dự án lớn cũng được quản lý bởi các công ty trong nước, tuy nhiên đã bộc lộ ra nhiều yếu kém, khuyết điểm và sai sót làm cho chủ đầu tư và các cấp chính phủ hoài nghi khả năng quản lý của người Việt Nam.

Hiện nay trên thị trường quản lý dự án các công ty lớn, có tên tuổi đều là các công ty nước ngoài như công ty Delta của Mỹ, CDW của Hà Lan, Nippon Koei của Nhật,…Các công ty nước ngoài chiếm thị phần áp đảo cho các dự án lớn, phức tạp, đòi hỏi công nghệ và chất lượng cao. Các công ty hoặc những phòng chuyên biệt về quản lý dự án trong nước hướng vào thị trường nội địa có vốn đầu tư của nhà nước, nơi các công ty có vốn nước ngoài không được phép tham gia. Các bộ phận trong nước gói gọn hoạt động trong một mảng thị trường nhỏ hẹp và không có điều kiện đương đầu với những thách thức mới trong quản lý dự án. Điều đó làm cho các bộ phận này khó có khả năng nâng cao trình độ, tích luỹ kinh nghiệm và hạn chế năng lực cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài khi tham gia các dự án lớn.

Cùng sự phát triển của ngành xây dựng, các dự án ngày một gia tăng. Những yêu cầu cao của dự án đòi hỏi kỹ năng quản lý phải được nâng lên một bước mới. Các công ty nước ngoài hội tụ đầy đủ các điều kiện về kinh nghiệm, công nghệ, nguồn vốn tiếp tục chiếm ưu thế hơn các công ty trong nước. Sau khi Việt Nam gia nhập WTO các công ty trong nước mất dần thị phần vào tay các công ty nước ngoài. Các công ty trong nước cùng lúc phải đương đầu với 2 khó khăn: cạnh tranh giữa các công ty trong nước, nâng cao công nghệ quản lý dự án để cạnh tranh với các công ty nước ngoài. Điều đó cũng làm nản lòng các công ty trong nước.

Một đặc điểm quan trọng trong quản lý dự án là kỹ năng quản lý được củng cố và tích luỹ cùng sự phát triển của dự án, trực tiếp vượt qua các thử thách của dự án. Đối với các dự án lớn, quan trọng ở Việt Nam hầu hết đều do các công ty nước ngoài đảm nhiệm. Ý thực được ưu thế của các công ty nước ngoài, các công ty trong nước không thường nghiên cứu những ảnh hưởng mới trong quản lý dự án mà đi theo những phương pháp quản lý sẵn có một cách thụ động. Nó gây cản trở lớn cho các công ty này trong quá trình mở rộng phạm vi hoạt động. Quy mô dự án càng lớn, phạm vi hoạt động càng rộng các công ty càng lúng túng trong vấn đề kiểm soát và thiết lập hệ thống quản lý. Bên cạnh đó không có sự liên kết giữa các công ty trong nước để tăng sức mạnh trong lĩnh vực quản lý dự án cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài. Vì vậy khoảng cách về trình độ quản lý dự án giữa các công ty trong nước với các công ty nước ngoài ngày một cách xa.

2. Tổng quan thực tế về đào tạo và  giảng dạy môn học quản lý dự án

2.1. Tổng quan thực trạng quản lý dự án

Giai đoạn trước năm 1986, tất cả các dự án đều có vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, được thực hiện theo phương thức quản lý truyền thống khi chủ đầu tư là nhà nước với đại diện là các ban trực thuộc. Đơn vị thiết kế và thi công công trình được chỉ định trước khi thực hiện công trình và không đấu thầu. Giám sát thi công và quản lý dự án hầu như không có. Kết quả đạt dưdợc chủ yếu được đánh giá bằng chỉ tiêu có đạt kế hoạch đề ra từ đầu năm hay không? Việc quản lý dự án trên các tiêu chí như chi phí dự án, rủi ro gặp phải, chất lượng... hầu như không được đặt ra.

Từ năm 1986 thực hiện công cuộc đổi mới, quản lý dự án bắt đầu phát triển ở Việt Nam trong mọi ngành nghề, đặc biệt trong ngành xây dựng. Song kinh nghiệm và hiểu biết về quản lý dự án tiên tiến của các kỹ sư Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu. Điển hình rõ nét nhất là các dự án lớn, phức tạp đều được quản lý bởi các công ty quản lý dự án nước ngoài. Một vài dự án lớn cũng được quản lý bởi các công ty trong nước, tuy nhiên đã bộc lộ ra nhiều yếu kém, hạn chế và sai sót làm cho chủ đầu tư và các cấp chính phủ hoài nghi khả năng quản lý của người Việt Nam.

Cùng với sự tác động của nền kinh tế thị trường, yêu cầu thực hiện dự án cũng thay đổi từ việc chỉ định thầu sang đấu thầu, từ phương pháp quản lý truyền thống đồng nhất sang phương pháp quản lý tiên tiến và linh hoạt. Hiện nay trên thị trường quản lý dự án đã xuất hiện nhiều công ty lớn, có tên tuổi của nước ngoài như công ty Delta của Mỹ, CDW của Hà Lan, Nippon Koei của Nhật,… đã và đang tham gia quản lý nhiều dự án lớn như đường 10, nhà máy bia Heineken, Cầu Bãi Cháy,…. Các công ty nước ngoài này thường chiếm thị phần áp đảo các dự án lớn, phức tạp, đòi hỏi công nghệ về chất lượng cao. Các công ty hoặc những phòng chuyên biệt về quản lý dự án trong nước hướng vào thị trường nội địa có vốn đầu tư của nhà nước, nơi các công ty có vốn nước ngoài không được phép tham gia. Các bộ phận trong nước gói gọn hoạt động trong một mảng thị trường nhỏ hẹp và không có điều kiện đương đầu với những thách thức mới trong quản lý dự án. Điều đó làm cho các bộ phận này khó có khả năng nâng cao trình độ, tích luỹ kinh nghiệm và hạn chế năng lực cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài khi tham gia các dự án lớn.

Cùng sự phát triển của ngành xây dựng, các dự án ngày một gia tăng. Những yêu cầu cao của dự án đòi hỏi kỹ năng quản lý phải được nâng lên một bước mới. Các công ty nước ngoài hội tụ đầy đủ các điều kiện về kinh nghiệm, công nghệ, nguồn vốn tiếp tục chiếm ưu thế hơn các công ty trong nước. Sau khi Việt Nam gia nhập WTO các công ty trong nước mất dần thị phần vào tay các công ty nước ngoài. Các công ty trong nước cùng lúc phải đương đầu với 2 khó khăn: cạnh tranh giữa các công ty trong nước, nâng cao công nghệ quản lý dự án để cạnh tranh với các công ty nước ngoài. Điều đó là một thách thức lớn đối với công ty trong nước.

Một đặc điểm quan trọng trong quản lý dự án là kỹ năng quản lý được củng cố và tích luỹ cùng sự phát triển của dự án, trực tiếp vượt qua các thử thách của dự án. Đối với các dự án lớn, quan trọng ở Việt Nam hầu hết đều do các công ty nước ngoài đảm nhiệm. Ý thức được ưu thế của các công ty nước ngoài, các công ty trong nước thường không nghiên cứu những ảnh hưởng mới trong quản lý dự án mà đi theo những phương pháp quản lý sẵn có một cách thụ động. Nó gây cản trở lớn cho các công ty này trong quá trình mở rộng phạm vi hoạt động. Quy mô dự án càng lớn, phạm vi hoạt động càng rộng các công ty này càng lúng túng trong vấn đề kiểm soát và thiết lập hệ thống quản lý. Bên cạnh đó không có sự liên kết giữa các công ty trong nước để tăng sức mạnh trong lĩnh vực quản lý dự án cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài. Vì vậy khoảng cách về trình độ quản lý dự án giữa các công ty trong nước với các công ty nước ngoài ngày một cách xa.

4.2. Thực tế về đào tạo và  giảng dạy môn học quản lý dự án

Về đào tạo quản lý dự án ở Việt Nam thì hầu như không có. Các kỹ sư chuyên ngành tham gia làm các công việc quản lý dự án mà không được đào tạo chuyên sâu. Điều này làm cho việc quản lý dự án ở Việt Nam càng khó khăn do thiếu nguồn nhân lực chuyên nghiệp. Có một số người Việt Nam được đào tạo chuyên sâu về quản lý dự án ở nước ngoài, tuy nhiên khi về nước chủ yếu tìm việc làm tại các công ty nước ngoài do có lương cao và điều kiện làm việc tốt hơn. Hiện nay, trường Đại học Giao thông Vận tải đã thành lập bộ môn quản lý dự án, tuy nhiên chưa có sinh viên ra trường. Một số chương trình đào tạo ngắn hạn về quản lý dự án, nhưng do thời gian ngắn nên cũng không có hiệu quả cao. Chính những thiếu hụt này tại Việt Nam mà nhu cầu dạy và học về quản lý dự án là rất cần thiết, cấp bách. Hiện nay đã có quy định của chính phủ về việc những người hành nghề quản lý dự án cần có một chứng nhận đã tham gia khóa đào tạo quản lý dự án, tổ chức bởi các cơ sở đào tạo được cấp phép đủ tiêu chuẩn đào tạo.

Hiện tại có một số trường học và cơ sở đào tạo trong nước đã có khóa học về ngành quản lý dự án và quản lý xây dựng như:

- Đại học Xây dựng Hà Nội: dạy môn quản lý dự án tại Khoa xây dựng dân dụng và công nghiệp cho sinh viên trình độ đại học và cao học. Ngoài ra còn có tổ chức các chương trình đào tạo quản lý dự án cấp chứng chỉ theo yêu cầu thực tế bên ngoài.

- Đại học Kiến trúc Hà Nội: Khoa xây dựng dân dụng và công nghiệp và Khoa quản lý đô thị có dạy môn quản lý dự án cho sinh viên trình độ đại học và cao học.

- Học viện cán bộ quản lý - Bộ Xây dựng: thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo ngắn ngày về quản lý dự án cho cán bộ công chức cũng như theo yêu cầu bên ngoài.

- Đại học Giao thông Vận tải Hà Nội: có Bộ môn dự án và quản lý dự án thuộc Khoa công trình, đào tạo chuyên ngành quản lý dự án với thời gian học là 5 năm và cấp bằng kỹ sư quản lý dự án. Đây có thể coi là nơi duy nhất của Việt Nam hiện nay đào tạo chuyên ngành quản lý dự án, chứ không phải chỉ dạy đơn lẻ một môn học quản lý dự án như những nơi khác.

- Đại học Bách khoa thành phố Hồ Chí Minh: dạy môn quản lý dự án tại Khoa xây dựng ở các trình độ đại học và cao học.

- Các cơ sở đào tạo khác: có rất nhiều cơ sở đào tạo nhà nước, tư nhân và quốc tế có tổ chức các khóa đào tạo ngắn ngày về quản lý dự án xây dựng, cùng với việc cấp chứng nhận đã học qua khóa học quản lý dự án. Ngoài ra các trường đại học nước ngoài cũng có kết hợp với trong nước tổ chức đào tạo và cấp bằng quản lý dự án cho sinh viên người Việt Nam có tham gia học tập. Thông thường các khóa học kết hợp này sẽ có một thời gian học tại Việt Nam và một thời gian học tại nước ngoài.

4. Kết Luận

Quản lý dự án ở Việt Nam đã bắt đầu có những bước phát triển mới, tuy nhiên chưa đạt hiệu quả cao. Các dự án lớn, quan trọng hầu hết do các công ty nước ngoài đảm nhịêm. Các bộ phận quản lý dự án trong nước không có đủ khả năng cạnh tranh với các công ty nước ngoài về nhiều mặt: kinh nghiệm, công nghệ, nguồn vốn và còn bộc lộ nhiều yếu kém, hạn chế, nhất là trong các dự án lớn, đòi hỏi chất lượng cao.

Nhận thức được tầm quan trọng của quản lý dự án, việc giảng dạy môn học quản lý dự án đã được quan tâm. Một số trường học và cơ sở đào tạo tại Việt Nam đã tổ chức các khóa đào tạo về ngành quản lý dự án và quản lý xây dựng. Nhưng để đạt được hiệu quả mong đợi, việc giảng dạy quản lý dự án cần phải có những đổi mới trong phương pháp, đề ra mục tiêu mới đáp ứng đòi hỏi của thị trường. Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cũng đang nỗ lực đổi mới công tác giảng dạy nói chung và giảng dạy môn học quản lý nói riêng được tốt hơn, hiệu quả hơn. Trong sự cố gắng đó có đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường “Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn học quản lý dự án cho sinh viên chuyên ngành quản lý đô thị tại trường Đại học Kiến trúc Hà Nội” đang được tiến hành và dự kiến hoàn thành trong năm 2010.

Abstract

According to the impact of market economy, requirements of the project implementation also change from the appointment of contractors to the tender, from the traditional management method to many advanced and flexible management methods. However, Vietnamese engineers actually lack their understanding and experiences of the project management, not meet the current requirements. The author have overview of the situation of the project management and teaching project management in Vietnam in this research. The author come to the following conclusion that  the project management is still very much limited and underdeveloped. Thus, the teaching of project management should be researched more to make specific and reasonable proposals.

Tài Liệu Tham Khảo

1. Đinh Tuấn Hải, Đề tài nghiên cứu khoa học Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn học quản lý dự án cho sinh viên chuyên ngành quản lý đô thị, khoa quản lý đô thị tại trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, năm 2010.

2. Đinh Tuấn Hải, Quản lý dự án xây dựng, Nhà xuất bản xây dựng, năm 2008.

3. Các Website thông dụng như www.google.com.vn, www.vnexpress.net và www.ktdt.com.vn

Đinh Tuấn Hải

Bộ môn Kinh tế đô thị và Quản lý dự án – Khoa Quản lý Đô thị - Trường Đại học Kiến Trúc Hà Nội

Km 10 – đường Nguyễn Trãi – quận Thanh Xuân – Hà Nội

Điện Thoại: 0985299349 ; Email: dinhtuanhai@yahoo.com

(Nguồn: tạp chí Người Xây dựng – Tổng hội xây dựng Việt Nam)